ВЕРСИЯ ДЛЯ СЛАБОВИДЯЩИХ

МУНИЦИПАЛЬНАЯ БЮДЖЕТНАЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ

"БАЯГИНСКАЯ СРЕДНЯЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ШКОЛА им И.М. ХАТЫЛАЕВА"

МУНИЦИПАЛЬНЫЙ РАЙОН "ТАТТИНСКИЙ УЛУС"

 

 

 “ИЙЭ КЫЫҺЫНААН” куонкурус

   Ийэ – күндү киһи,

Ийэ – истиҥ киһи,

Ыраас санаалаах,

Амарах дууһалаах,

Аанньал аргыстаах

Күн-күбэй киһи.

Ийэттэн ордук күүстээҕи, ийэттэн ордук өйдөөҕү, ийэттэн ордук кэрэни оҕо эрдэхтэн көрбөккүн.

Ийэлэр күннэрин көрсө алтынньы 14 күнүгэр оскуолабытыгар саха тылын учуутала, социальнай педагог С.В.Жиркова тэрийиитинэн “ИЙЭ КЫЫҺЫНААН” куонкурус тэрээһиннээхтик ыытылынна.

Куонкуруска 1-6 кылаас кыргыттара ийэлэрин кытта кытыннылар. Тэрээһин истиҥ эҕэрдэнэн, вокал группатын кыргыттарын нарын ырыаларынан өрө көтөҕүллүүлээхтик саҕаланна. Ол кэннэ Ийэлэр кэрэчээн кыргыттарын кытта сиэттиһэн киирэн бэйэлэрин дьиэ кэргэннэрин билиһиннэрдилэр. Талба талаан түһүмэҕэр Екатерина Сандаара Хатылаевтар көрөөччүлэргэ бэйэлэрин ырыаларын бэлэхтээтилэр, атын кыттааччылар оҥоһуктарын көрдөрдүлэр. Ийэлэрбит иллэҥ кэмнэригэр күрүчүөгүнэн таҥас, дьиэ киэргэлэ өрөр (Афанасьевтар), минньигэс ас астаан чугас дьоннорун күндүлүүр (Романовтар), оҕуруонан киэргэллэри оҥорор (Петровтар) эбиттэр. “Сандалы мааны аһа” түһүмэххэ сөбүлээн астыыр бүлүүдэлэрин аҕалан, бар дьоҥҥо ырысыаптарын кистэлэҥин үллэһиннилэр. Ол курдук кыттааччылар араас сиэдэрэй, минньигэс астары астыыр бары сатабыллаах дьиэ хаһаайкалара эбит. Кэрэ көстүүгэ Ийэлэр кыргыттарын кытта сыана устун муода көрдөрөн хааман долгулдьуйдулар: 90-c сыллааҕы, ретро, уулусса, сайыҥҥы таҥас муодалара. Бүтэһик түһүмэҕинэн эрдэ дьиэтээҕи үлэ бэриллибитэ – төрөөбүт күннээҕи остуолу бэйэ фантазиятынан киэргэтии (сервировка). Кыттаааччылар бары да остуоллара бииртэн-биир кэрэ көстүүлээх этэ. Ол эрээри саамай кыраһыабай оҥоһуулаах остуолунан эдэр ийэ Эдилия Петрова остуола буолла.

Куонкурус түһүмэхтэрин барытын ситиһиилээхтик ааһан, кыайыылаах үрдүк аатын эдэр Ийэ Эдилия Петрова 1 кылаас үөрэнээччитэ кыыһынаан Никольуун ылан үөрүүлэрэ үксээтэ. Оттон атын кыттааччылар бары анал ааттарынан наҕараадаланнылар. Ити курдук Ийэлэрбит тэрээһиҥҥэ кыттан биһиги киэһэбитин киэргэтэн тарҕастылар.

Ийэлэрбитин Ийэлэр күннэринэн истиҥник эҕэрдэлиибит!      

 

УЧУУТАЛ КҮНҮН КӨРСӨ

Быйылгы үөрэх дьыла биһиги оскуолабытыгар ураты сыл буолар. Ол курдук, бары киэн туттар киһибит Иннокентий Михайлович Хатылаев төрөөбүтэ 90 сылын туолар.

Иннокентий Михайлович Хатылаев – Саха АССР оскуолаларын Үтүөлээх учуутала, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, “ХХ үйэ чулуу киһитэ” анал аат хаһаайына. Кини педагогическай үлэтин Дьааҥы улууһун Тумат оскуолатыттан саҕалаабыта. 1953 сылтан төрөөбүт дойдутугар Баайаҕа сэттэ кылаастаах оскуолатыгар учууталынан, онтон 1966 сылтан оскуола директорынан үлэлээбитэ. Директорынан талыллыаҕыттан сүрүн болҕомтотун оҕо бары өттүнэн дэгиттэр сайдар эйгэтин торумнааһыҥҥа уурбута. Биир бастакынан производственнай үөрэхтээһини өрө тутан, трактороведение кабинета тэриллибитэ, оҕону үлэнэн итиигэ анаан пришкольнай учаастак, “Эбэ”, “Эрэл” сайыҥҥы лааҕырдар үлэлээбиттэрэ. Оскуола үлэтэ-хамнаһа улууска эрэ буолбакка республикаҕа биллибитэ. 1995 сыллаахха И.М.Хатылаев сырдык аатын өр сыл директорынан үлэлээбит оскуолатыгар иҥэрбиттэрэ.

     Оскуолабытыгар Учуутал күнүн көрсө Иннокентий Михайлович 90 сылыгар аналлаах кылаас чаастар ыытылыннылар. И.М.Хатылаевы кытта алтыспыт, бииргэ үлэлээбит бэтэрээн учууталларбыт М.Р.Егорова уонна Г.И.Неустроева кэлэн ыалдьыттаатылар, ахтан-санаан аастылар. Түмүккэ 2-с кылаас оҕолоро хоһоон аахтылар, бэйэ оҥоһук бэлэхтэрин туттаран үөртүлэр, бары элбэх саҥаны билэр бардылар.

                                   

 

 

ЫРААҺЫРДЫЫ КҮНЭ

Балаҕан ыйын 28 күнүгэр нэһилиэк тэрилтэлэрин иһинэн ыытыллыбыт “Генеральная уборка” акция чэрчитинэн оскуола үлэһиттэрэ уонна улахан кылаас үөрэнээччилэрэ күһүҥҥү ыраастаныы субуотунньукка таҕыстыбыт. Бары күргүөмүнэн оскуолабыт таһын ыраастаатыбыт, кыстыгы ыраас көрсөргө бэлэм буоллубут.

                      

СУДААРЫСТЫБАННАС күнүн көрсө

Балаҕан ыйын 27 күнэ – Саха сирин государственнай Суверенитетын күнэ. 1990 сыллаахха Саха сирин маҥнайгы президенэ Михаил Ефимович Николаев Саха сирин Государственнай Суверенитетын туһунан Декларацияны өрөгөйдөөхтүк биллэрбитэ. Ол иһин Суверенитет диэн тыл Михаил Ефимович Николаевы кытта ыкса сибээстээх. Бу кэмтэн республика норуотун иннигэр бэйэ сайдыытын боппуруостарын быһаарарыгар киэҥ суол аһыллыбыта.

Бу бэлиэ күҥҥэ биһиги оскуолабытыгар сарсыардаттан переменаларга Саха сирин, Сомоҕолоһуу туһунан ырыалар иһилиннилэр. Судаарыстыбаннаска аналлаах линейканы саха тылын учууталлара тэрийдилэр. Тэрээһин Саха Гимин тыаһынан доҕуһуолланан саҕаланна. Суверенитет туһунан 7-с кылаас үөрэнээччитэ Филиппова Юлия оҕолорго кэпсээтэ, орто сүһүөх уолаттара “Мин дойдум” хоһоону доргуччу аахтылар, кыргыттар “Сахам Сирэ” ырыа ыллаан киэргэттилэр.

Сахабыт сирэ чэчирии сайдарын туһугар кылааппытын киллэрэн ситиһиилээхтик үөрэниэҕиҥ” диэн алгыс тылынан түмүктэннэ.

 

 

Бүгүн, балаҕан ыйын 26 күнүгэр, ыра санаабыт дьиэтигэр, сырдык, киэҥ таас оскуолабытыгар, киирбиппит номнуо 5 сылын туолла. Бу сыллар устата элбэх билиини иҥэриннибит, кэрэҕэ, сырдыкка үөрэннибит, саҥаны, уратыны айдыбыт.

Тапталлаах оскуолабытын эҕэрдэлиибит!!!

 

Оскуолабыт үөрүүлээх күнүн көрсө үөрэнээччилэр айбыт хоһоонноро:

Билии дьиэтэ оскуолам

Ийэм ылбыт таҥаһын кэтэн,

Саҥа кинигэ уктаммын,

Ийэбин кытта сиэттиһэн

Үөрэхтээх киһи буолаары

Оскуолаҕа мин бардым.

 

Чуораан тыаһа чугдааран

Учууталым ыҥырда,

Араас аптаах тыллары

Дорҕоонноохтук саҥарда.

 

Төрөөбүт күҥҥүнэн оскуолам,

Эйиэхэ эҕэрдэбин этэбин.

Элбэх оҕону үөрэтэн

Үөрэхтээх гына улаатыннар.

 Попова Диана, 5 кылаас

 Оскуолабар

Күн ахсын үөрэ-көтө

Барабын мин оскуолабар!

Күн ахсын үөрэ-көтө

Уруоктарга үөрэнэбин.

 

Манна баар биһиэхэ

Саҥа таас оскуола.

Үөрэҕи, билиини

Бэлэхтиир биһиэхэ.

 

Сайда, үүнэ, чэчирии тур,

Мин тапталлааах

Баайаҕам оскуолата!

 Оконешникова Сандаара, 5 кылаас

 Оскуола

         Маҥнайгы кылааска

Буукубалары суруйарга,

Сыыппаралары эбэргэ

Үөрэтэллэр оскуолаҕа.

 

Үөрэҕи-өйү сайыннарар,

Үлэни-билиини тарҕатар

Оскуола – оҕо аймах үөрүүтэ,

Оскуола – билии кыһата.

 Мандаров Арслан, 7 кылаас

Оскуола

Эн баар буолаҥҥын

                           үөрэх баар.

Үөрэх баар буолан

                       дьол баар.

Элбэх көлүөнэ таптала,

Элбэх оҕо махтала

Эйиэхэ эрэ ананар.

 

Филиппова Юлия, 7 класс

Оскуолам

Мин үөрэнэр оскуолам,

Сырдыккын, ырааскын.

Куруутун кэрэҕэ сирдиир,

Элбэх билиигэ үөрэтэр.

Мин үөрэнэр оскуолам,

Элбэх оҕону кынаттаан,

Олох киэҥ аартыгар

Сыл аайы атаарар.

 

Мин үөрэнэр оскуолам,

Төрөөбүт күҥҥүнэн

Эҕэрдэм тылларын

Эйиэхэ ыытабын.

 

Үйэлэр тухары

Уһун үйэлэн,

Оҕо чугдаар саҥата

Куруук толору буоллун!

Неустроева Элена, 8  кылаас

 

 

 

 

 “Күһүҥҥү киһи күлбүтүнэн”

Номнуо сайыммыт ааһа охсон көмүс күһүн тиийэн кэллэ, сир-дойду көмүс өҥүнэн киэргэннэ. Ону сэргэ бу ый балаҕан ыйын 16 күнүгэр биһиги оскуолабытыгар үгэскэ кубулуйбут күһүҥҥү тэрээһиммит буолан ааста.

Оскуола бары үөрэнээччилэрэ төрөппүттэрин кытта кыттыһан араас ас-үөл астаан, үүннэрбит оҕуруот астарын, сибэккилэрин быыстапкалаан көрдөрдүлэр. Оҕолор ас-үөл атыылаан, кылаастарын пуондатыгар харчы киллэрдилэр. Бу  манна үөрэнээччилэри сэргэ нэһилиэк олохтоохторуттан баҕалаах дьон кэлэн көрдөөх кыттыыны ыллылар.

            «Күһүҥҥү киһи күлбүтүнэн» диэн темаҕа оҕуруот аһыттан сүрдээх үчүгэй бүлүүдэлэри онорон, кыыс ийэтин кытта холбоһон дьонно-сэргэҕэ бэйэлэрин ырысыаптарын үллэһиннилэр.

            Кылаастар истэринэн айылҕа матырыйаалыттан композиция оҥорууга, “дьикти-дьиибэ”, “саамай-саамай” оҕуруот астарыгар күрэхтэһиилэр ыытылыннылар. Айылҕа матырыйаалыттан эриэккэс оҥоһуктары оҥорон, алын сүһүөх бөлөҕөр 1 кылаас (сал.Тосина Л.М.), орто бөлөххө 8 кылаастар (сал.Андросова А.В.) уонна үрдүкү кылаастарга  11 кылаас (сал.Мандарова М.В.) БАСТАКЫ МИЭСТЭНИ ылан үөрдүлэр. Саамай элбэх дьикти-дьиибэ үүнээйилэри 9 кылаас аҕалан көрөөччүлэри соһутта. Тэрээһини ыал оҕуруотун мааны астара, саамай улахан сүбүөкүлэ, хортуоппуй, кабачок, уо.да. быыстапканы киэргэттилэр.

“Күһүҥҥү киһи күлбүтүнүү” дииллэринии сэргэх, астаах-үөллээх, баай-талым тэрээһин буолан ааста.  

 

Неустроева Сайыына, 10 кылаас

       

"Чэчик" выпуск январь 2015

"Чэчик" выпуск март 2015

"Чэчик" выпуск май 2015